Brak pożądania w związku
Spis treści
- Jak działa pożądanie – dwa ważne modele
- Przyczyny braku pożądania
- Czynniki zdrowotne
- Czynniki psychiczne i życiowe
- Czynniki w związku
- Ile seksu to „normalnie”?
- Skutki braku bliskości
- Jak rozmawiać o potrzebach seksualnych
- Co może pomóc
- Granice i zgoda
- Kiedy sięgnąć po pomoc specjalisty
- Najczęściej zadawane pytania, FAQ
- Czy związek bez pożądania ma sens?
- Jak rozpoznać, że związek nie ma sensu?
- Co zabija pożądanie w związku?
- Jakie są skutki braku współżycia?
Brak pożądania w związku to jeden z najczęstszych powodów, dla których pary zgłaszają się do seksuologa. Zwykle nie chodzi o to, że oboje przestali chcieć seksu, ale o rozbieżność: jedno chce częściej, drugie rzadziej albo wcale. Dla osoby z większą potrzebą brak bliskości bywa odbierany jak odrzucenie. Dla osoby z mniejszą – presja staje się kolejnym powodem, by unikać zbliżeń. Wyjaśniamy, skąd bierze się spadek pożądania, co mówią o nim badania i co mogą zrobić partnerzy. Czasem za ochłodzeniem stoją ukryte napięcia, np. bierna agresja w związku.
Jak działa pożądanie – dwa ważne modele
Długo uważano, że pożądanie pojawia się samoistnie i dopiero potem prowadzi do podniecenia. Kanadyjska lekarka Rosemary Basson (2000) zaproponowała inny model. Wiele osób, zwłaszcza w długich związkach, ma przede wszystkim pożądanie responsywne: ochota na seks pojawia się dopiero w odpowiedzi na bliskość, dotyk i przyjemną sytuację, a nie wcześniej. Taka osoba nie myśli spontanicznie o seksie, ale gdy zaczyna się czułość, może się w nią zaangażować i czerpać z niej przyjemność. To nie jest zaburzenie, tylko inny sposób przeżywania pożądania.
John Bancroft i Erick Janssen (2000) opisali z kolei model podwójnej kontroli. Według niego układ nerwowy ma „pedał gazu” (wszystko, co pobudza: bliskość, atrakcyjny partner, fantazje) i „hamulec” (wszystko, co hamuje: stres, zmęczenie, lęk przed oceną, ból, konflikt, dzieci za ścianą). U wielu osób problem nie polega na braku gazu, tylko na zbyt mocno wciśniętym hamulcu. Dlatego „więcej bodźców” często nie pomaga, a pomaga usunięcie tego, co hamuje.
Przyczyny braku pożądania
Przyczyny zwykle się nakładają. Warto przyjrzeć się trzem obszarom: zdrowiu, sytuacji życiowej i samej relacji.
Czynniki zdrowotne
- leki – zwłaszcza niektóre leki przeciwdepresyjne (SSRI), część leków na nadciśnienie, przeciwpadaczkowych, a u niektórych kobiet antykoncepcja hormonalna,
- choroby – depresja, zaburzenia lękowe, cukrzyca, choroby tarczycy, choroby serca, przewlekły ból,
- zmiany hormonalne – okres po porodzie i karmienie piersią (wysoki poziom prolaktyny), menopauza, u mężczyzn niedobór testosteronu,
- ból podczas stosunku – np. suchość pochwy, endometrioza, infekcje; ból bardzo szybko „wyłącza” pożądanie,
- alkohol i używki – w nadmiarze obniżają zarówno pożądanie, jak i sprawność seksualną.
Czynniki psychiczne i życiowe
- przewlekły stres, przepracowanie, brak snu,
- opieka nad małymi dziećmi i „wyczerpanie dotykiem” – po całym dniu noszenia dziecka trudno chcieć więcej kontaktu fizycznego,
- niska samoocena, wstyd z powodu ciała,
- doświadczenia przemocy seksualnej w przeszłości,
- wychowanie, w którym seks był tematem tabu lub grzechem.
Czynniki w związku
- nierozwiązane konflikty i żal do partnera,
- brak bliskości emocjonalnej, poczucie bycia „współlokatorami”,
- nierówny podział obowiązków – trudno czuć pożądanie wobec kogoś, kogo trzeba ciągle o coś prosić,
- rutyna i przewidywalność,
- presja i poczucie obowiązku.
Psychoterapeutka Esther Perel w książce „Inteligencja erotyczna” (2006) zwróciła uwagę, że pożądanie potrzebuje odrobiny dystansu, nowości i tajemnicy, a długi związek zwykle daje bliskość, bezpieczeństwo i przewidywalność. To nie wyklucza się nawzajem, ale wymaga świadomego dbania o obie strony.
Ile seksu to „normalnie”?
Nie ma jednej normy. Amy Muise i współpracownicy (2016) przeanalizowali dane ponad 30 tysięcy osób w USA. Zauważyli, że osoby w związkach uprawiające seks raz w tygodniu deklarowały większe zadowolenie z życia niż te, które robiły to rzadziej. Częstsze współżycie nie zwiększało już jednak zadowolenia. Wniosek: liczy się nie liczba zbliżeń, tylko to, czy oboje partnerzy są z nimi zadowoleni.
Warto też pamiętać, że część ludzi to osoby aseksualne – nie odczuwają pociągu seksualnego lub odczuwają go bardzo słabo. Aseksualność jest orientacją, a nie zaburzeniem, i nie wymaga leczenia, choć w związku wymaga szczerej rozmowy.
Skutki braku bliskości
Długotrwała rozbieżność pożądania może prowadzić do:
- poczucia odrzucenia i obniżonej samooceny u osoby z większą potrzebą,
- poczucia winy i presji u osoby z mniejszą,
- unikania wszelkiego dotyku, także czułości, „żeby nie dawać sygnału”,
- narastających kłótni, oddalenia i myśli o rozstaniu.
Czasem brak pożądania jest objawem szerszych problemów w relacji. Jeśli czujesz, że związek się kończy, zajrzyj do tekstów najważniejsze oznaki końca związku i oznaki, że nic z tego nie będzie.
Jak rozmawiać o potrzebach seksualnych
- Wybierz dobry moment. Nie w łóżku, nie po odmowie, nie w trakcie kłótni. Lepiej na spacerze albo przy kawie.
- Mów o sobie. „Brakuje mi twojej bliskości i czuję się wtedy samotny” zamiast „ty nigdy nie masz ochoty”.
- Pytaj o hamulce. „Co sprawia, że trudno ci mieć ochotę? Co mogłoby pomóc?”. Odpowiedź bywa zaskakująca: zmęczenie, ból, brak czasu dla siebie, poczucie, że wszystko jest na jej lub jego głowie.
- Oddziel czułość od seksu. Ustalcie, że przytulenie, pocałunek czy masaż nie muszą prowadzić do stosunku. To często zdejmuje presję i przywraca dotyk.
- Szukajcie kompromisów. Różnicy w potrzebach nie da się zwykle „wyrównać”, ale można znaleźć rozwiązania, które są dobre dla obojga.
Co może pomóc
- Zadbajcie o hamulce. Sen, mniej obowiązków dla przeciążonej osoby, bardziej sprawiedliwy podział pracy w domu, czas tylko dla siebie.
- Wprowadźcie nowość. Arthur Aron i współpracownicy (2000) pokazali, że wspólne nowe i ekscytujące aktywności zwiększają zadowolenie ze związku. Wyjazd, nowy sport, randka w nowym miejscu.
- Planujcie czas we dwoje. W długich związkach z dziećmi spontaniczność często przegrywa z kalendarzem. Zaplanowana randka nie jest mniej romantyczna – jest realna.
- Ćwiczenia skupienia na doznaniach (sensate focus). Opracowane przez Mastersa i Johnson ćwiczenia polegają na wzajemnym dotyku bez celu i presji stosunku, stopniowo, krok po kroku. To jedna z podstawowych metod terapii seksualnej.
- Zbadajcie zdrowie. Wizyta u lekarza rodzinnego, ginekologa lub urologa może wykazać przyczynę, którą da się leczyć – np. zmianę leków czy niedobór hormonów.
Więcej o tym, jak na co dzień dbać o relację, piszemy w tekstach jak dbać o związek i budowanie relacji w związku.
Granice i zgoda
Brak pożądania nie jest zdradą ani „zaniedbaniem obowiązku”. Nikt nie ma obowiązku współżycia – także w małżeństwie. Wymuszanie seksu, szantaż emocjonalny („jak nie, to pójdę do innej”) czy presja to formy przemocy. Zmuszanie do obcowania płciowego jest przestępstwem z art. 197 Kodeksu karnego, także wtedy, gdy sprawcą jest mąż, żona lub partner. W sytuacji przemocy możesz zadzwonić do „Niebieskiej Linii”: 800 120 002.
Kiedy sięgnąć po pomoc specjalisty
Do seksuologa lub terapeuty par warto zgłosić się, gdy:
- brak pożądania trwa wiele miesięcy i jest źródłem cierpienia dla jednej lub obu stron,
- rozmowy kończą się kłótnią albo w ogóle nie dochodzi do nich,
- pojawia się ból podczas współżycia,
- spadek pożądania pojawił się po rozpoczęciu leczenia, porodzie lub w okresie menopauzy,
- w przeszłości była przemoc seksualna.
Diagnozą i leczeniem zaburzeń pożądania zajmuje się seksuolog. W ramach NFZ można korzystać z poradni seksuologicznych, choć ich dostępność bywa ograniczona.
Najczęściej zadawane pytania, FAQ
Poniżej odpowiadamy na pytania, które najczęściej pojawiają się w tym temacie.
Czy związek bez pożądania ma sens?
Może mieć, jeśli oboje partnerzy są zadowoleni z takiej relacji – na przykład gdy oboje mają niską potrzebę seksu albo gdy bliskość wyrażają w inny sposób. Problem pojawia się, gdy jedna strona cierpi z powodu braku współżycia. Wtedy potrzebna jest szczera rozmowa, a często także pomoc seksuologa lub terapeuty par.
Jak rozpoznać, że związek nie ma sensu?
Niepokojące są nie same trudności z pożądaniem, ale brak chęci, by nad nimi pracować: unikanie rozmów, pogarda, poczucie bycia współlokatorami, zanik czułości i szacunku. Jeśli jedno z partnerów nie widzi już wartości w relacji, warto poważnie porozmawiać o przyszłości.
Co zabija pożądanie w związku?
Najczęściej przewlekły stres i zmęczenie, nierozwiązane konflikty, nierówny podział obowiązków, rutyna, presja na seks, ból podczas współżycia oraz niektóre leki i choroby. Według modelu podwójnej kontroli to głównie czynniki „hamujące”, a nie brak bodźców.
Jakie są skutki braku współżycia?
Najczęściej skutki dotyczą relacji: poczucie odrzucenia, frustracja, kłótnie, oddalenie emocjonalne. Sam brak seksu nie powoduje chorób, ale długotrwały konflikt o pożądanie może obciążać zdrowie psychiczne obojga partnerów i prowadzić do kryzysu związku.