Związki

Brak pożądania w związku

Andżelika Ossowska 7 min czytania

Brak pożądania w związku
Spis treści
  1. Jak działa pożądanie – dwa ważne modele
  2. Przyczyny braku pożądania
  3. Czynniki zdrowotne
  4. Czynniki psychiczne i życiowe
  5. Czynniki w związku
  6. Ile seksu to „normalnie”?
  7. Skutki braku bliskości
  8. Jak rozmawiać o potrzebach seksualnych
  9. Co może pomóc
  10. Granice i zgoda
  11. Kiedy sięgnąć po pomoc specjalisty
  12. Najczęściej zadawane pytania, FAQ
  13. Czy związek bez pożądania ma sens?
  14. Jak rozpoznać, że związek nie ma sensu?
  15. Co zabija pożądanie w związku?
  16. Jakie są skutki braku współżycia?

Brak pożądania w związku to jeden z najczęstszych powodów, dla których pary zgłaszają się do seksuologa. Zwykle nie chodzi o to, że oboje przestali chcieć seksu, ale o rozbieżność: jedno chce częściej, drugie rzadziej albo wcale. Dla osoby z większą potrzebą brak bliskości bywa odbierany jak odrzucenie. Dla osoby z mniejszą – presja staje się kolejnym powodem, by unikać zbliżeń. Wyjaśniamy, skąd bierze się spadek pożądania, co mówią o nim badania i co mogą zrobić partnerzy. Czasem za ochłodzeniem stoją ukryte napięcia, np. bierna agresja w związku.

Jak działa pożądanie – dwa ważne modele

Długo uważano, że pożądanie pojawia się samoistnie i dopiero potem prowadzi do podniecenia. Kanadyjska lekarka Rosemary Basson (2000) zaproponowała inny model. Wiele osób, zwłaszcza w długich związkach, ma przede wszystkim pożądanie responsywne: ochota na seks pojawia się dopiero w odpowiedzi na bliskość, dotyk i przyjemną sytuację, a nie wcześniej. Taka osoba nie myśli spontanicznie o seksie, ale gdy zaczyna się czułość, może się w nią zaangażować i czerpać z niej przyjemność. To nie jest zaburzenie, tylko inny sposób przeżywania pożądania.

John Bancroft i Erick Janssen (2000) opisali z kolei model podwójnej kontroli. Według niego układ nerwowy ma „pedał gazu” (wszystko, co pobudza: bliskość, atrakcyjny partner, fantazje) i „hamulec” (wszystko, co hamuje: stres, zmęczenie, lęk przed oceną, ból, konflikt, dzieci za ścianą). U wielu osób problem nie polega na braku gazu, tylko na zbyt mocno wciśniętym hamulcu. Dlatego „więcej bodźców” często nie pomaga, a pomaga usunięcie tego, co hamuje.

Przyczyny braku pożądania

Przyczyny zwykle się nakładają. Warto przyjrzeć się trzem obszarom: zdrowiu, sytuacji życiowej i samej relacji.

Czynniki zdrowotne

  • leki – zwłaszcza niektóre leki przeciwdepresyjne (SSRI), część leków na nadciśnienie, przeciwpadaczkowych, a u niektórych kobiet antykoncepcja hormonalna,
  • choroby – depresja, zaburzenia lękowe, cukrzyca, choroby tarczycy, choroby serca, przewlekły ból,
  • zmiany hormonalne – okres po porodzie i karmienie piersią (wysoki poziom prolaktyny), menopauza, u mężczyzn niedobór testosteronu,
  • ból podczas stosunku – np. suchość pochwy, endometrioza, infekcje; ból bardzo szybko „wyłącza” pożądanie,
  • alkohol i używki – w nadmiarze obniżają zarówno pożądanie, jak i sprawność seksualną.

Czynniki psychiczne i życiowe

  • przewlekły stres, przepracowanie, brak snu,
  • opieka nad małymi dziećmi i „wyczerpanie dotykiem” – po całym dniu noszenia dziecka trudno chcieć więcej kontaktu fizycznego,
  • niska samoocena, wstyd z powodu ciała,
  • doświadczenia przemocy seksualnej w przeszłości,
  • wychowanie, w którym seks był tematem tabu lub grzechem.

Czynniki w związku

  • nierozwiązane konflikty i żal do partnera,
  • brak bliskości emocjonalnej, poczucie bycia „współlokatorami”,
  • nierówny podział obowiązków – trudno czuć pożądanie wobec kogoś, kogo trzeba ciągle o coś prosić,
  • rutyna i przewidywalność,
  • presja i poczucie obowiązku.

Psychoterapeutka Esther Perel w książce „Inteligencja erotyczna” (2006) zwróciła uwagę, że pożądanie potrzebuje odrobiny dystansu, nowości i tajemnicy, a długi związek zwykle daje bliskość, bezpieczeństwo i przewidywalność. To nie wyklucza się nawzajem, ale wymaga świadomego dbania o obie strony.

Ile seksu to „normalnie”?

Nie ma jednej normy. Amy Muise i współpracownicy (2016) przeanalizowali dane ponad 30 tysięcy osób w USA. Zauważyli, że osoby w związkach uprawiające seks raz w tygodniu deklarowały większe zadowolenie z życia niż te, które robiły to rzadziej. Częstsze współżycie nie zwiększało już jednak zadowolenia. Wniosek: liczy się nie liczba zbliżeń, tylko to, czy oboje partnerzy są z nimi zadowoleni.

Warto też pamiętać, że część ludzi to osoby aseksualne – nie odczuwają pociągu seksualnego lub odczuwają go bardzo słabo. Aseksualność jest orientacją, a nie zaburzeniem, i nie wymaga leczenia, choć w związku wymaga szczerej rozmowy.

Skutki braku bliskości

Długotrwała rozbieżność pożądania może prowadzić do:

  • poczucia odrzucenia i obniżonej samooceny u osoby z większą potrzebą,
  • poczucia winy i presji u osoby z mniejszą,
  • unikania wszelkiego dotyku, także czułości, „żeby nie dawać sygnału”,
  • narastających kłótni, oddalenia i myśli o rozstaniu.

Czasem brak pożądania jest objawem szerszych problemów w relacji. Jeśli czujesz, że związek się kończy, zajrzyj do tekstów najważniejsze oznaki końca związku i oznaki, że nic z tego nie będzie.

Jak rozmawiać o potrzebach seksualnych

  • Wybierz dobry moment. Nie w łóżku, nie po odmowie, nie w trakcie kłótni. Lepiej na spacerze albo przy kawie.
  • Mów o sobie. „Brakuje mi twojej bliskości i czuję się wtedy samotny” zamiast „ty nigdy nie masz ochoty”.
  • Pytaj o hamulce. „Co sprawia, że trudno ci mieć ochotę? Co mogłoby pomóc?”. Odpowiedź bywa zaskakująca: zmęczenie, ból, brak czasu dla siebie, poczucie, że wszystko jest na jej lub jego głowie.
  • Oddziel czułość od seksu. Ustalcie, że przytulenie, pocałunek czy masaż nie muszą prowadzić do stosunku. To często zdejmuje presję i przywraca dotyk.
  • Szukajcie kompromisów. Różnicy w potrzebach nie da się zwykle „wyrównać”, ale można znaleźć rozwiązania, które są dobre dla obojga.

Co może pomóc

  • Zadbajcie o hamulce. Sen, mniej obowiązków dla przeciążonej osoby, bardziej sprawiedliwy podział pracy w domu, czas tylko dla siebie.
  • Wprowadźcie nowość. Arthur Aron i współpracownicy (2000) pokazali, że wspólne nowe i ekscytujące aktywności zwiększają zadowolenie ze związku. Wyjazd, nowy sport, randka w nowym miejscu.
  • Planujcie czas we dwoje. W długich związkach z dziećmi spontaniczność często przegrywa z kalendarzem. Zaplanowana randka nie jest mniej romantyczna – jest realna.
  • Ćwiczenia skupienia na doznaniach (sensate focus). Opracowane przez Mastersa i Johnson ćwiczenia polegają na wzajemnym dotyku bez celu i presji stosunku, stopniowo, krok po kroku. To jedna z podstawowych metod terapii seksualnej.
  • Zbadajcie zdrowie. Wizyta u lekarza rodzinnego, ginekologa lub urologa może wykazać przyczynę, którą da się leczyć – np. zmianę leków czy niedobór hormonów.

Więcej o tym, jak na co dzień dbać o relację, piszemy w tekstach jak dbać o związek i budowanie relacji w związku.

Granice i zgoda

Brak pożądania nie jest zdradą ani „zaniedbaniem obowiązku”. Nikt nie ma obowiązku współżycia – także w małżeństwie. Wymuszanie seksu, szantaż emocjonalny („jak nie, to pójdę do innej”) czy presja to formy przemocy. Zmuszanie do obcowania płciowego jest przestępstwem z art. 197 Kodeksu karnego, także wtedy, gdy sprawcą jest mąż, żona lub partner. W sytuacji przemocy możesz zadzwonić do „Niebieskiej Linii”: 800 120 002.

Kiedy sięgnąć po pomoc specjalisty

Do seksuologa lub terapeuty par warto zgłosić się, gdy:

  • brak pożądania trwa wiele miesięcy i jest źródłem cierpienia dla jednej lub obu stron,
  • rozmowy kończą się kłótnią albo w ogóle nie dochodzi do nich,
  • pojawia się ból podczas współżycia,
  • spadek pożądania pojawił się po rozpoczęciu leczenia, porodzie lub w okresie menopauzy,
  • w przeszłości była przemoc seksualna.

Diagnozą i leczeniem zaburzeń pożądania zajmuje się seksuolog. W ramach NFZ można korzystać z poradni seksuologicznych, choć ich dostępność bywa ograniczona.

Najczęściej zadawane pytania, FAQ

Poniżej odpowiadamy na pytania, które najczęściej pojawiają się w tym temacie.

Czy związek bez pożądania ma sens?

Może mieć, jeśli oboje partnerzy są zadowoleni z takiej relacji – na przykład gdy oboje mają niską potrzebę seksu albo gdy bliskość wyrażają w inny sposób. Problem pojawia się, gdy jedna strona cierpi z powodu braku współżycia. Wtedy potrzebna jest szczera rozmowa, a często także pomoc seksuologa lub terapeuty par.

Jak rozpoznać, że związek nie ma sensu?

Niepokojące są nie same trudności z pożądaniem, ale brak chęci, by nad nimi pracować: unikanie rozmów, pogarda, poczucie bycia współlokatorami, zanik czułości i szacunku. Jeśli jedno z partnerów nie widzi już wartości w relacji, warto poważnie porozmawiać o przyszłości.

Co zabija pożądanie w związku?

Najczęściej przewlekły stres i zmęczenie, nierozwiązane konflikty, nierówny podział obowiązków, rutyna, presja na seks, ból podczas współżycia oraz niektóre leki i choroby. Według modelu podwójnej kontroli to głównie czynniki „hamujące”, a nie brak bodźców.

Jakie są skutki braku współżycia?

Najczęściej skutki dotyczą relacji: poczucie odrzucenia, frustracja, kłótnie, oddalenie emocjonalne. Sam brak seksu nie powoduje chorób, ale długotrwały konflikt o pożądanie może obciążać zdrowie psychiczne obojga partnerów i prowadzić do kryzysu związku.