Muzykoterapia jako technika relaksacyjna
Spis treści
- Muzykoterapia a słuchanie muzyki dla relaksu
- Mechanizm działania muzykoterapii
- Co mówią badania o muzykoterapii
- Muzykoterapia w pracy z dziećmi
- Korzyści muzykoterapii dla osób starszych
- Muzyka jako technika relaksacyjna na co dzień
- Jak zostać muzykoterapeutą
- Muzykoterapia na tle innych technik relaksacyjnych
Muzykoterapia to metoda terapeutyczna, w której wykwalifikowany terapeuta wykorzystuje muzykę – słuchanie, śpiew, grę na instrumentach, improwizację – do osiągania celów zdrowotnych: zmniejszenia lęku, poprawy nastroju, komunikacji czy sprawności ruchowej. Słowo bywa też używane szerzej, na określenie świadomego słuchania muzyki dla relaksu. Obie formy mają sens, ale to nie to samo. Wyjaśniamy, czym jest muzykoterapia, co mówią o niej badania i jak korzystać z muzyki jako techniki relaksacyjnej na co dzień.
Muzykoterapia a słuchanie muzyki dla relaksu
| Muzykoterapia | Słuchanie muzyki dla relaksu | |
|---|---|---|
| kto prowadzi | wykwalifikowany muzykoterapeuta | ty sam |
| cel | określony cel terapeutyczny | odprężenie, poprawa nastroju |
| forma | sesje indywidualne lub grupowe, aktywne lub receptywne | słuchanie wybranych utworów |
| dla kogo | m.in. osoby z depresją, lękiem, autyzmem, po udarze, z demencją | dla każdego |
Muzykoterapia aktywna polega na tworzeniu muzyki: śpiewaniu, graniu, improwizowaniu, także bez umiejętności muzycznych. Receptywna – na słuchaniu dobranych utworów i rozmowie o tym, co wywołują.
Mechanizm działania muzykoterapii
Mona Lisa Chanda i Daniel Levitin (2013) w przeglądzie badań nad neurochemią muzyki opisali kilka mechanizmów: muzyka aktywuje układ nagrody (z udziałem dopaminy), może obniżać poziom kortyzolu, wpływa na tętno i oddech, a wspólne muzykowanie sprzyja więziom społecznym. Rytm pomaga też synchronizować ruch – dlatego muzyka jest wykorzystywana w rehabilitacji.
Co mówią badania o muzykoterapii
- Stres. Metaanaliza Mylène de Witte i współpracowników (2020), obejmująca ponad sto badań, wykazała, że interwencje muzyczne zmniejszają stres – zarówno odczuwany, jak i mierzony fizjologicznie (tętno, ciśnienie, kortyzol). Efekt był umiarkowany.
- Lęk przed zabiegami. Przeglądy Cochrane (m.in. Joke Bradt i współpracownicy) wykazały, że słuchanie muzyki przed operacją czy podczas zabiegu zmniejsza lęk i czasem zapotrzebowanie na leki uspokajające.
- Depresja. Przegląd Cochrane Sanne Aalbers i współpracowników (2017) wykazał, że muzykoterapia dodana do standardowego leczenia zmniejszała objawy depresji w krótkim okresie. Muzykoterapia uzupełnia jednak leczenie, a nie je zastępuje.
- Autyzm. Przeglądy Cochrane (Geretsegger i in.) wskazują na poprawę interakcji społecznych i komunikacji u dzieci w spektrum autyzmu, przy umiarkowanej jakości dowodów.
- Rehabilitacja neurologiczna. Neurologiczna muzykoterapia, rozwinięta przez Michaela Thauta, wykorzystuje rytm do poprawy chodu u osób z chorobą Parkinsona i po udarze. Terapia melodyczno-intonacyjna pomaga części osób z afazją odzyskiwać mowę.
- Demencja. Przegląd Cochrane Jenny van der Steen i współpracowników (2018) wskazał, że muzykoterapia prawdopodobnie zmniejsza objawy depresji u osób z demencją i może poprawiać ich samopoczucie.
Muzykoterapia w pracy z dziećmi
Zajęcia z dziećmi obejmują wspólne śpiewanie, rytmiczne zabawy, grę na prostych instrumentach i improwizację. Pomagają w wyrażaniu emocji, rozwoju mowy i umiejętności społecznych. Szczególnie często muzykoterapię stosuje się u dzieci w spektrum autyzmu, z opóźnionym rozwojem mowy i z niepełnosprawnościami. W szpitalach dziecięcych bywa sposobem na zmniejszenie lęku przed zabiegami.
Korzyści muzykoterapii dla osób starszych
U osób starszych muzyka często przywołuje wspomnienia – nawet u osób z zaawansowaną demencją, które rozpoznają piosenki z młodości. Wspólne śpiewanie w domach opieki poprawia nastrój, zmniejsza poczucie samotności i ułatwia kontakt z opiekunami. Rytmiczna muzyka bywa też wykorzystywana w ćwiczeniach ruchowych dla seniorów.
Muzyka jako technika relaksacyjna na co dzień
Nie trzeba być w terapii, żeby korzystać z dobroczynnego wpływu muzyki. Kilka wskazówek:
- Wybieraj utwory spokojne i znane. Muzyka o wolnym tempie (około 60–80 uderzeń na minutę), bez gwałtownych zmian głośności i bez tekstu, zwykle najlepiej sprzyja odprężeniu. Ale ważniejsze od tempa jest to, czy ty tę muzykę lubisz.
- Słuchaj uważnie. Odłóż telefon, zamknij oczy, skup się na dźwiękach i oddechu. To połączenie z elementami medytacji – opisujemy je w tekście medytacja uważności.
- Łącz muzykę z oddechem. Spokojne utwory pomagają zwolnić oddech. O ćwiczeniach oddechowych piszemy w artykule oddychanie przeponowe.
- Śpiewaj. Śpiew – także w chórze czy pod prysznicem – wymusza dłuższy wydech i poprawia nastrój.
- Używaj muzyki do zmiany nastroju stopniowo. Gdy jesteś zdenerwowany, zacznij od muzyki pasującej do twojego stanu, a potem przechodź do coraz spokojniejszej.
- Uważaj na smutne playlisty w kryzysie. Słuchanie wyłącznie smutnej muzyki przy obniżonym nastroju może utrwalać rozmyślanie.
W internecie popularne są listy „najbardziej relaksujących utworów świata” oparte na pojedynczych, niepublikowanych w czasopismach naukowych badaniach firm. Warto traktować je jako ciekawostkę – każdy reaguje na muzykę inaczej.
Jak zostać muzykoterapeutą
W Polsce muzykoterapii uczy się m.in. na studiach w akademiach muzycznych, a także na studiach podyplomowych. Kandydaci potrzebują zarówno przygotowania muzycznego, jak i wiedzy z psychologii, pedagogiki i medycyny. Zawodową społeczność skupia m.in. Polskie Stowarzyszenie Muzykoterapeutów. Gdy szukasz muzykoterapeuty, zapytaj o jego wykształcenie i doświadczenie w pracy z konkretnym problemem.
Muzykoterapia na tle innych technik relaksacyjnych
Muzyka dobrze łączy się z innymi metodami odprężenia, takimi jak progresywna relaksacja mięśni Jacobsona, medytacja prowadząca czy aromaterapia. Przegląd wielu metod znajdziesz w tekście techniki relaksacyjne, a sposoby radzenia sobie z codziennym napięciem – w artykule jak się nie stresować.
Jeśli stres lub obniżony nastrój trwają długo i utrudniają codzienne życie, muzyka może pomóc, ale nie zastąpi pomocy specjalisty. W kryzysie możesz zadzwonić pod 116 123 (Telefon Zaufania dla Dorosłych) lub 800 70 22 22 (Centrum Wsparcia, całą dobę).