Czym jest miłość platoniczna?
Spis treści
Miłość platoniczna to głęboka więź emocjonalna i duchowa między dwiema osobami, w której nie ma pożądania seksualnego albo nie odgrywa ono roli. W potocznym języku słowo „platoniczna” ma dwa znaczenia. Pierwsze to bliska, czuła przyjaźń bez romansu. Drugie to uczucie, które pozostaje w sferze marzeń – zakochanie w kimś, z kim nigdy nie doszło i zapewne nie dojdzie do bliskości. Wyjaśniamy, skąd wziął się ten termin, czym miłość platoniczna różni się od romantycznej i jakie ma miejsce we współczesnych relacjach.
Geneza i tło historyczne
Nazwa pochodzi od Platona, ale sam filozof jej nie używał. W dialogu „Uczta” (Sympozjon) kapłanka Diotyma opisuje, jak miłość (eros) prowadzi człowieka ku coraz wyższym formom piękna. Ta „drabina miłości” zaczyna się od zachwytu nad pięknem jednego konkretnego ciała, następnie wszystkich pięknych ciał, potem dusz, praw i wiedzy, aż do kontemplacji samego Piękna. Dla Platona pociąg fizyczny był więc pierwszym szczeblem, a nie czymś, co miłość wyklucza.
Określenie amor platonicus wprowadził dopiero w XV wieku florencki filozof Marsilio Ficino, komentator dzieł Platona. Oznaczało ono duchową przyjaźń opartą na wspólnym dążeniu do dobra i prawdy. W języku angielskim pojęcie spopularyzowała sztuka Williama Davenanta „The Platonic Lovers” (1636). Z czasem znaczenie się przesunęło: „platoniczny” zaczął oznaczać po prostu „bez seksu”.
Miłość platoniczna a miłość romantyczna
Psycholog Robert Sternberg (1986) opisał miłość jako połączenie trzech składników: intymności (bliskości i zaufania), namiętności (pociągu fizycznego i podniecenia) i zaangażowania (decyzji o byciu razem). Według jego teorii miłość platoniczna to głównie intymność – czasem połączona z zaangażowaniem – bez namiętności.
| Miłość platoniczna | Miłość romantyczna | |
|---|---|---|
| bliskość emocjonalna | silna | zwykle silna |
| pociąg seksualny | brak lub bez znaczenia | zwykle obecny |
| wyłączność | nie jest oczekiwana | często oczekiwana |
| zazdrość | rzadka | częstsza |
| przykład | najlepszy przyjaciel, bratnia dusza | partner, ukochana |
Granica nie zawsze jest ostra. Wiele trwałych związków zaczyna się od przyjaźni, a w długich małżeństwach namiętność z czasem słabnie, a rośnie bliskość podobna do platonicznej.
Emocjonalny wymiar miłości platonicznej
W relacji platonicznej najważniejsze są zaufanie, zrozumienie i poczucie, że można być sobą. Ludzie dzielą się w niej myślami, lękami i marzeniami, wspierają się i cieszą swoimi sukcesami. Ponieważ nie ma tu oczekiwań romantycznych ani zazdrości o wyłączność, takie więzi bywają bardzo stabilne. O tym, jak budować bliskość emocjonalną, piszemy w tekście więź emocjonalna.
Fizyczny aspekt relacji platonicznej
Miłość platoniczna nie oznacza braku dotyku. Przytulenie, trzymanie za rękę w trudnej chwili czy położenie głowy na ramieniu mogą być naturalnym wyrazem czułości. Różnica polega na tym, że gesty te nie wynikają z pożądania i nie mają prowadzić do bliskości seksualnej. Granice zależą od osób i kultury – ważne, by obie strony czuły się z nimi komfortowo.
Odmiany miłości platonicznej
- głęboka przyjaźń – najczęstsza postać; więcej o niej w tekście wielkie słowa o przyjaźni,
- przyjaźń damsko-męska – bywa w pełni platoniczna, ale badania (Bleske-Rechek i in., 2012) pokazują, że mężczyźni częściej niż kobiety odczuwają w niej pociąg i zakładają, że jest odwzajemniony,
- uczucie nieodwzajemnione lub niespełnione – zakochanie w kimś niedostępnym (np. nauczycielu, idolu, osobie w związku), które pozostaje w sferze marzeń,
- relacje queerplatoniczne – pojęcie wywodzące się ze środowisk osób aseksualnych i aromantycznych; to bardzo bliska, zaangażowana relacja, czasem ze wspólnym mieszkaniem i planami na przyszłość, ale bez romantycznego charakteru,
- białe małżeństwa – związki formalne bez współżycia, np. z powodu choroby, wieku lub wspólnej decyzji.
Czasem relacja platoniczna jest wyborem obu stron, a czasem tylko jednej – gdy ktoś chciałby czegoś więcej. Taką sytuację opisujemy w tekście friendzone – co to w zasadzie jest.
Znaczenie miłości platonicznej w codzienności
Bliskie przyjaźnie są jednym z najważniejszych czynników zdrowia i zadowolenia z życia. Metaanaliza Julianne Holt-Lunstad i współpracowników (2010) wykazała, że ludzie z silnymi więziami społecznymi mieli wyraźnie większe szanse przeżycia w okresie obserwacji niż osoby słabo związane z innymi. Relacje platoniczne dają wsparcie, poczucie przynależności i miejsce, w którym nie trzeba odgrywać żadnej roli.
Dla osób samotnych, owdowiałych, w związkach na odległość czy osób aseksualnych bliskie więzi platoniczne bywają głównym źródłem czułości i bezpieczeństwa. Ich wartość warto doceniać, a nie traktować jako „gorszej” od miłości romantycznej.
Gdy przyjaźń zamienia się w coś więcej
Zdarza się, że w relacji platonicznej pojawia się zakochanie. Wtedy warto:
- dać sobie czas, by sprawdzić, czy to trwałe uczucie, czy chwilowe zauroczenie,
- zastanowić się, czy jesteś gotowa na ryzyko utraty przyjaźni, jeśli uczucie nie będzie odwzajemnione,
- porozmawiać szczerze, bez presji i bez oczekiwania natychmiastowej odpowiedzi,
- uszanować odmowę i dać obu stronom czas na powrót do przyjaźni.
Wiele związków rozwija się właśnie z przyjaźni. Wiele przyjaźni przetrwało też nieodwzajemnione uczucie, gdy obie strony potraktowały je z szacunkiem.
Miłość platoniczna w świecie współczesnym
Coraz więcej ludzi mieszka samotnie, później zakłada rodzinę albo nie zakłada jej wcale. W takich realiach przyjaźnie i bliskie relacje platoniczne nabierają znaczenia. Komunikatory i media społecznościowe pozwalają podtrzymywać więzi na odległość, choć badania nad przyjaźnią pokazują, że kontakt na żywo i wspólnie spędzony czas wciąż są dla bliskości nie do zastąpienia.
Miłość platoniczna nie jest więc „miłością niepełną”. To odrębna, wartościowa forma bliskości, która może towarzyszyć nam przez całe życie – obok związków romantycznych albo zamiast nich. Jeśli zastanawiasz się, czego szukasz w relacjach, zajrzyj też do tekstu jak powinien wyglądać związek i artykułu o miłości do siebie samego.